Hesaplama yöntemi
Tavan serisi ve arz sonrası tavan dağılımı tahmininde kullanılan kurallar, faktörler ve testler.
01 · Tavan serisi nasıl hesaplanır?
Seri, ilk işlem gününden başlayan kesintisiz tavan kapanışlarının sayısıdır. Teorik tavan; ilk gün seçilen arz fiyatına, sonraki günler önceki kapanışa %10 marj uygulanıp sonuç o fiyat seviyesindeki geçerli alt kademeye yuvarlanarak hesaplanır.
Teorik tavan = (baz fiyat × 1,10) → geçerli alt fiyat adımına yuvarlama
Kilitli tavan, tavan kapanışına ek olarak gün içi en yüksek ve en düşük fiyatın aynı olduğu gündür. Tavanda kapanmak ile gün boyunca kilitli kalmak ayrı metriklerdir.
02 · Olasılık modeli neye bakar?
Model, bir arzın ilk işlem gününden önce bilinen faktörlerinden arz sonrası tavan sayısının olasılık dağılımını üretir. Tek nokta değil; "beklenen ≈ kaç tavan" ile birlikte etrafındaki belirsizliği veren bir eğridir. Yöntem tek aşamalı, aşırı-yayılımlı bir sayım regresyonudur (Negatif Binom); "önce tavan olur mu?" diye ayrı bir kapı kullanılmaz, böylece dağılım tek-tepeli ve pürüzsüz kalır.
Faktör etkileri veriden öğrenilir (ridge ile düzenlileştirilmiş). Öğrenilen yönler — ↑ beklenen tavanı artırır, ↓ azaltır:
- ↓ Kişi başına bağlanan TL yükseldikçe
- ↓ Oransal (pay) dağıtım tipi
- ↑ Enerji ve teknoloji sektörü
- ↑ Sıcak piyasa rejimi (önceki 5 arzın medyan tavanı)
- ↑ XU100 son 1 ay getirisi
- • Arz büyüklüğü, bireysele dağıtılan pay, oynaklık (etkisi daha zayıf)
Bunlar nedensellik değil, veriden çıkan korelasyonlardır; ~144 tamamlanmış arzla birçok etkinin belirsizliği yüksektir. Nominal TL yıllar arasında doğrudan karşılaştırılmaz — parasal faktörler, o tarihten önceki son 12 arzın medyanına oranlanarak enflasyondan arındırılır.
03 · Her tarihsel sayfa bir backtest'tir
Örneğin 2024 tarihli bir arzın sayfasında model 2025 veya 2026 sonuçlarını göremez. Model yalnızca hedef tarihten eski, sonucu bilinen arzlarla eğitilir; aynı gün işlem görmeye başlayan arzlar da birbirini göremez. Bu, gerçek bir rolling-origin testtir.
Dağılım kalitesi CRPS (olasılıksal skor; düşük = iyi) ile ölçülür. Üç yöntem yan yana test edilir: yeni çok-faktörlü model, "geçmiş arzların ortalama dağılımı" (base-rate) ve eski en-yakın-10-arz (k-NN) yaklaşımı.
Model, olasılıksal skorda base-rate ile başa baş, eski k-NN’i ise %12 geçiyor. Tavan sayısı doğası gereği gürültülüdür; ~144 arzla mevcut faktörler “geçmiş ortalamadan” daha iyi kestirmiyor. Modelin değeri şudur: base-rate her arza aynı dağılımı verirken, model her arza faktörlerine göre ayrı ve açıklanabilir bir dağılım verir. Yeni faktör ve daha çok veri geldikçe base-rate’i aşması hedeflenir.
04 · Veri sınırları
- Katılımcı sayısı ağırlıklı olarak 2023 ve sonrasında bulunur. Kişi başı lot, bireysele ayrılan payın katılımcıya bölündüğü yaklaşık değerdir.
- Sektör, KAP kurumsal bilgi kartından alınıp 5 makro gruba (Sanayi, Finans, Teknoloji, Enerji, Hizmet) indirgenir; ~144 arz 31 alt sektörü güvenilir tahmin etmeye yetmez.
- Arz günündeki F/K ve PD/DD verisi kaynakta güncel değerle geldiği için modele girmez; arz-günü değerleri temin edildiğinde eklenecektir.
- Geçmiş fiyatlarda bedelsiz/bölünme düzeltmesi hisse bazında değişebilir. Referans fiyat, ilk gün kapanışına en yakın ham veya düzeltilmiş arz fiyatından seçilir.
- Uzun dönem güncel getiri, XU100/TÜFE normalizasyonu tamamlanmadan gösterilmez.
- VBTS veya pazar değişimi kaynaklı seri kırılımları ayrı etiketlenmek üzere veri kapsamı genişletilmektedir.
05 · Genel bilgilendirme
Burada yer alan bilgi, analiz, istatistik ve senaryolar genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım danışmanlığı hizmeti değildir. Veriler hata veya gecikme içerebilir. Herhangi bir sermaye piyasası aracına ilişkin alım, satım veya elde tutma önerisi sunulmaz. Ayrıntı için Sorumluluk Reddi sayfasına bakınız.