Hesaplama yöntemi
Tavan serisi ve arz sonrası tavan dağılımı tahmininde kullanılan kurallar, faktörler ve testler.
01 · Tavan serisi nasıl hesaplanır?
Seri, ilk işlem gününden başlayan kesintisiz tavan kapanışlarının sayısıdır. Teorik tavan şöyle hesaplanır: ilk gün arz fiyatına, sonraki günler önceki kapanışa %10 eklenir ve sonuç o fiyat seviyesindeki geçerli alt kademeye yuvarlanır.
Teorik tavan = (baz fiyat × 1,10) → geçerli alt fiyat adımına yuvarlama
Kilitli tavan, tavan kapanışına ek olarak gün içi en yüksek ve en düşük fiyatın aynı olduğu gündür. Tavanda kapanmak ile gün boyunca kilitli kalmak ayrı metriklerdir.
02 · Olasılık modeli neye bakar?
Model, bir arzın ilk işlem gününden önce bilinen faktörlerinden arz sonrası tavan sayısının olasılık dağılımını üretir. Çıktı, "beklenen kaç tavan" sorusuna tek bir sayı yerine o sayının etrafındaki belirsizliği de gösteren bir eğridir. Yöntem tek aşamalı, aşırı yayılımlı bir sayım regresyonudur (Negatif Binom). "Önce tavan olur mu?" diye ayrı bir kapı kullanılmaz, böylece dağılım tek tepeli ve pürüzsüz kalır.
Faktör etkileri veriden öğrenilir (ridge ile düzenlileştirilmiş). Öğrenilen yönler: ↑ beklenen tavanı artırır, ↓ azaltır.
- ↓ Kişi başına bağlanan TL yükseldikçe (en güçlü etki)
- ↓ Katılımcı sayısı bilinmeyen arzlar (çoğu 2021–22)
- ↓ Finans sektörü (GYO, holding, aracı kurum)
- ↑ Enerji ve teknoloji sektörü
- ↑ Sıcak piyasa rejimi (önceki 5 arzın medyan tavanı)
- ↑ XU100 son 1 ay getirisi ve oynaklığı
- • Arz büyüklüğü ve bireysele dağıtılan büyüklük (etkisi sıfıra yakın)
Bunlar korelasyondur, nedensellik göstermez. Sonucu bilinen arz sayısı küçük olduğu için (güncel sayı aşağıdaki karnede) birçok etkinin belirsizliği yüksektir. Yönler her gece yeniden tahmin edilir. Nominal TL yıllar arasında doğrudan karşılaştırılamaz. Bu yüzden parasal faktörler, o tarihten önceki son 12 arzın medyanına oranlanır ve enflasyon etkisi büyük ölçüde nötrlenir. Piyasa rejimi için XU100 kapanışları her gün sonu güncellenir.
03 · Her sayfa yalnız kendinden eski arzları görür
Örneğin 2024 tarihli bir arzın sayfasında model 2025 veya 2026 sonuçlarını göremez. Her arzın senaryosu, yalnızca o tarihten eski ve sonucu bilinen arzlarla eğitilmiş modelden gelir. Aynı gün işlem görmeye başlayan arzlar da birbirini görmez. Sitede gösterilen dağılım ile testte puanlanan dağılım aynıdır. Yeni bir arz için eğitim kümesi, o güne kadar sonuçlanmış bütün arzlardır. Yeterli geçmişi olmayan ilk arzlara senaryo gösterilmez. Tavan serisi hâlâ süren arzlar, sayımı tamamlanmadığı için eğitime girmez.
Kartta ilk gün tavan olmama ihtimali ve en olası başlangıç Negatif Binom dağılımından okunur. İyimser tahmin (P75), senaryoların dörtte üçünün altında kaldığı değerdir (ortalama + 0,674 standart sapma yaklaşımı). Grafikteki eğri, dağılımın ortalama ve yayılımına oturtulmuş pürüzsüz bir özettir.
Dağılım kalitesi CRPS ile ölçülür (olasılıksal skor, düşük değer iyidir). Üç yöntem yan yana test edilir: çok faktörlü model, geçmiş arzların ortalama dağılımı (base-rate) ve eski en yakın 10 arz (k-NN) yaklaşımı. Karne her gün sonu yeniden üretilir.
Olasılıksal skorda model base-rate'i %4 geçiyor, eski k-NN'i %13 geçiyor. Gerçekleşen tavan sayısı, modelin P25–P75 aralığına vakaların %58'inde düştü. Base-rate her arza aynı dağılımı verir. Model ise her arza faktörlerine göre ayrı bir dağılım verir. Karne her gün sonu yeniden ölçülür (son: 15 Eylül 2026).
04 · Veri sınırları
- Katılımcı sayısı ağırlıklı olarak 2023 ve sonrasında bulunur. Kişi başı lot, bireysele ayrılan payın katılımcıya bölündüğü yaklaşık değerdir.
- Sektör, KAP kurumsal bilgi kartından alınıp 5 makro gruba (Sanayi, Finans, Teknoloji, Enerji, Hizmet) indirgenir. Sonucu bilinen arz sayısı 31 alt sektörü güvenilir tahmin etmeye yetmez.
- Arz günündeki F/K ve PD/DD verisi kaynakta güncel değerle geldiği için modele girmez.
- Geçmiş fiyatlarda bedelsiz/bölünme düzeltmesi hisse bazında değişebilir. Referans fiyat, ilk gün kapanışına en yakın ham veya düzeltilmiş arz fiyatından seçilir.
- Uzun dönem güncel getiri, XU100/TÜFE normalizasyonu tamamlanmadan gösterilmez.
- VBTS veya pazar değişimi kaynaklı seri kırılımları henüz ayrı etiketlenmez.
05 · Genel bilgilendirme
Burada yer alan bilgi, analiz, istatistik ve senaryolar genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı hizmeti değildir. Veriler hata veya gecikme içerebilir. Herhangi bir sermaye piyasası aracına ilişkin alım, satım veya elde tutma önerisi sunulmaz. Ayrıntı için Sorumluluk Reddi sayfasına bakınız.